شیشه و شیشه گری سنتی در ایران

دسته بندی :مقالات آموزشی 14 اسفند 1400 واحد تولید محتوا 367
شیشه و شیشه گری سنتی در ایران

شیشه و شیشه گری سنتی در ایران

برای تعریف شیشه و شیشه گری سنتی در ایران و همچنین در میان صنایع دستی عنوان شده است که:

شیشه شیئی است کاملا شفاف و  که آن سوی آن قابل مشاهده، قابل شکستن و متشکل است از سليكات های قلیایی که در اثر ذوب شدن و پس از آن شکل دادن آن به وسیله دست یا به وسیله قالب، به وجود می آید. لازم به ذکر است که با توجه به هندسی نبودن شکل شیشه، می توان آن را به اشکال گوناگون تغییر شکل داد.

روند تاریخی شیشه و شیشه گری

گفته شده است که شیشه و شیشه گری را برای اولین بار فینیقی ها قبل از هزاره چهار پیش از میلاد مسیح تولید کردند. و بعد از آن سایر تمدن های دیگر مانند مصر، ایران، هندو … نیز موفق به تولید شیشه شدند. باستانی ترین نمونه شیشه های ساخته شده با دست در خاورمیانه کشف شده است. باستان شناسان بر این اعتقاد هستند که سومری ها در طی هزاره 3  پیش از میلاد مسیح از شیشه و شیشه گری به عنوان یکی از فنون، بهره می برده اند. رومن گیرشمن باستان شناس فرانسوی تعداد قابل توجهی از ظروف های شیشه ای از کاوش های چغازنبیل کشف کرده است.

شیشه و شیشه گری سنتی در ایران (1)

با این وجود شواهد کمی در مورد استفاده از شیشه در دوران هخامنشیان در دسترس است. آثار باستانی کشف شده حاکی از این امر است که آثار شیشه ای تا قرن اول پیش از میلاد به شکل توده ای بوده است. اما پس از کشف آثار قابل توجه مربوط به شیشه و شیشه گری از دوره های پارت و ساسانی، می توان اذعان نمود که طی این ادوار، شیشه گری به طور کامل در ایران رواج یافته بود. گفته می شود که طی این دوره ها از دو روش زیر برای ساخت شیشه استفاده می شد:

  1. دمیدن در قالب،
  2. دمیدن آزاد.

گفته شده است که از دوران سلجوقی تا زمان استیلای مغولان بر ایران فن شیشه و شیشه گری با رشد قابل توجهی مواجه شده و ظروف شیشه ای با تزیینات زیبا با تکنیک های مختلف از جمله:

  • تراشیده،
  • نقوش افزوده،
  • مینایی،

در کوره های شیشه گری ایران تولید می شده است.

شیشه و شیشه گری سنتی در ایران (1)

اوج صنعت شیشه گری ایران

کارشناسان معتقدند که قرن های پنجم و هفتم هجری را می بایست اوج پیشرفت فن شیشه و شیشه گری ایران دانست. چرا که در این مقطع زمانی، هنرمندان شیشه گر به روش های نوین روی آوردند و به وسیله به کارگیری قالبهای متنوعی از نقوش برجسته و نقوش فرو رفته به ترویج شیشه پرداختند. علاوه بر این شیوه های حک و تراش بر روی شیشه نیز مورد استفاده واقع شد.لازم به ذکر است که و از همین ادوار به بعد است که نقاشي های متنوع مانند شعرها و آیات قرآن و گل های زینتی، موتیف های جانوران به عنوان عناصر مکمل به شیشه گری ایران افزوده شد.

ذکر این نکته در این بخش ضروری است که مرکز صنایع دستی ایران در حوزه شیشه گری استان هایی مانند: تهران، خوزستان، آذربایجان غربی، همدان خراسان شمالی، کرمان و قم در صنایع مرتبط با شیشه گری مشغول به فعالیت هستند.

ساختار ترکیبات شیشه

در شیشه و شیشه گری بسیاری از آثار شیشه ای معمولی از چند ماده تشکیل شده اند. مهم ترین این مواد شامل:

  • شن (sio2)،
  • کربنات پتاسیم،
  • کربنات سدیم،
  • و آهک

هستند. بر اساس کم و یا زیاد بودن مواد مذکور، خاصیت های شیشه مانند هادی بودن، مقاومت در برابر حرارت و مقاومت در مقابل اسیدها تغيير می کند.

آن گونه که ذکر شد، قسمت بیشتر شیشه ها از شن (sio2) ساخته شده است. اما دیگر مواد مانند: اکسید سدیم (سودا)، آهک و اکسید دیگر فلزات نیز در شیشه موجود است که در رده های بعدی واقع می شوند.

شیشه و شیشه گری سنتی در ایران (1)

ابزار های کار و مراحل تولید شیشه های دست ساز

ابزارهای کار کارگاه شیشه و شیشه گری شامل:

  • لوله دم،
  • الكترو موتور و پمپ باد،
  • واگیره،
  • دو شاخه،
  • قیچی،
  • قاشقک چوبی،
  • دستگاه،

هستند که به صورت کلی ابزارهایی ابتدایی محسوب می گردند. علاوه بر موارد یاد شده، در کارگاه های شیشه گری، کوره های ذوب نیز وجود دارند که در روند ساخت شیشه مورد استفاده قرار می گیرند. لازم به ذکر است که  به منظور این که شیشه گر بتوانند در تولید شیشه از رنگ های بیشتری بهره ببرد عموما از چندین کوره استفاده می کند. گذشته از این در کارگاه ها، یک یا چندین گرمخانه نیز موجود است که شیشه پس از تولید داخل آن قرار داده می شود. تا پس از سپری شدن حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت به مرور دمای گرمخانه کم شده و به صفر برسد و بدین ترتیب شکستن شیشه و تنش زدائی ممانعت به عمل می آید.

تولید یک اثر شیشه ای را می توان شامل ۲۰ مرحله تلقی نمود که این مرحله ها به منظور تولید یک گلدان عبارت از مراحل زیر است:

  • برداشت بار

در این مرحله از شیشه گری نوک لوله دم را به آهستگی در بار و به مقدار کمی فرو می برند و به اندازه کمی چرخش می دهند تا اندکی بار جمع گردد.

شیشه و شیشه گری سنتی در ایران (1)

  • چرخاندن لوله دم

با خارج کردن دم از کوره آن را حول محور دم می چرخانند تا بار اصطلاحا “شره” نکرده و در انتهای دم به صورت ثابت بماند.

  • سنگ کاری

در کارگاه شیشه و شیشه گری قرار داده شدن بار بر روی سطح قطعه آهنی تخت (سنگ کار) و عمل ورز دادن آن -که موجب کاسته شدن دمای بار می گردد – به اصطلاح سنگ کاری گفته می شود.

  • دمیدن در دم یا فوت کردن

فوت کردن سبب می شود تا حباب کوچکی تقریبا به قطر ۵ الی ۷ سانتیمتر ایجاد گردد. این حباب کوچک اصطلاحا گوی اول نام دارد که در بخش انتهایی دم تولید می گردد.

  • بارگیری مجدد

بعد از سرد شدن دوباره گوی اول، شیشه را مثل مرحله نخست بارگیری می کنند.

شیشه و شیشه گری سنتی در ایران (1)

  • چرخاندن لوله دم همراه با دمیدن

در این مرحله بار دیگر چرخش لوله دم مانند مرحله 2 و کمی دمیدن در داخل آن به منظور بزرگتر گشتن حباب انجام می گیرد.

  • قاشقی کردن بار

در مرحله بعدی شیشه گری، حباب را در داخل یک قاشقک چوبی مرطوب نهاده و چرخش می دهند. این کار موجب سرد شدن حباب، گرفتن حالت خمیری حباب، سهولت در عمل دمیدن در مرحله آتی و يكنواختی بیشتر حباب از نظر ضخامت در کلیه بخش های بدنه حباب یا گوی می گردد.

طی این مرحله، نسبت به ارتفاع گردن ظرف شیشه ای که قرار است تولید شود، انبری را به محل گلوگاه گوی نزدیک نموده و در حین چرخش دادن به دم به حول محور خودش، انبر را به سمت انتهای گوی با فشاری متناسب حرکت می دهند. این عمل امکان دارد به شکل ایستاده و به یاری «ور دست» و یا به وسیله شخص استادکار به شکل نشسته روی دستگاه انجام گیرد.

این کار سبب می گردد در محل تماس انبر با بدنه گوی شیشه فشرده تر شده و در عین حال آن بخش که گردن ظرف شیشه شکل گرفته، سردتر شده و در نتیجه محکمتر گردد. در مراحل پس از آن که موسوم به دم دمیده است، آن محل تغيير شكل قابل توجهی نمی یابد و عموما قطر آن ثابت می ماند. هرچقدر که گردن ظرف شیشه ای مرتفع تر باشد، همان قدر انبر به طول بیشتری از محل گلوگاه به سمت بدنه دستخوش حرکت می شود و در حین این عمل، دمش مکرر در دم صورت می پذیرد.

شیشه و شیشه گری سنتی در ایران (1)

  • ایجاد شیاری واضح در گلوگاه حباب

این مرحله از شیشه گری به وسیله اعمال فشار بیشتر بر انبر شیشه گری، محقق می گردد.

  • دمش نهایی

دمش نهایی به درون گوی یا حباب به مقدار حجم ظرف شیشه ای انجام می گردد. در این مرحله و در حین دمیدن، بخش كف حباب یا گوی را با یک سطح صاف در تماس قرار می دهند و بدین ترتیب سطح اتكاء شیشه در حین کار تأمین می گردد. طی این فرآیند دستیار با یک لوله دم دیگر که در سر آن اندکی شیشه قرار دارد (به عبارتی شیشه ای که مراحل اولیه کار بر روی آن صورت گرفته) به کمک شخص استادکار رسیده و واگیره را با اندک فشاری، به همراه کنترل دقیق شخص استادکار در بخش وسط قسمت مسطح کف حباب یا گوی می چسباند.

اعمال فشار کم سبب می شود که انتهای ظرف شیشه ای در بخش مرکزی تا حدی فرو رفته شده و شکلی عرق چین مانند در قسمت کف ظرف شکل گیرد.

  • ایجاد خش بر روی شیشه در محل شیار

در این بخش شیشه گری استادکار ضمن اینکه دم را به حول محور خودش می گرداند توسط انبر در بخش شیار  ایجاد شده (در مرحله 9) را خش می اندازد و پس از آن قطره ای آب خنک را در قسمت خش میچکاند.

شیشه و شیشه گری سنتی در ایران (1)

  • جدا کردن دم

در این بخش از فرآیند شیشه گری، استادکار با ضربه ضعیفی که به دم وارد می کند، ظرف را از قسمتی که با آب مرطوب شده از لوله ی دم جدا کرده و به واگیره متصل می کند.

  • نرم کردن محل تفکیک شده

در مرحله نرم کردن بخش تفکیک شده، ظرف به واگیره متصل شده و سپس در دهانه کوره قرار داده می شود. در نهایت ظرف به شعله نزدیک می گردد تا محل تفکیک شده گرم و در پی این فرآیند ماد تشکیل دهنده ظرف نرم شوند. لازم به ذکر است که این کار همچنان با گردش دم حول به دور خودش انجام می گیرد.

  • تنظیم کردن قطر دهانه ی ظرف شیشه ای

در حین این که لبه و بخش گلوگاه ظرف شیشه ای کاملا نرم است، شخص استادکار انبر شیشه گری را در داخل دهانه ظرف شیشه ای به صورت بسته وارد نموده و همزمان با چرخاندن واگیره به دور محور آن، آهسته آهسته دهانه انبر را باز می نماید تا شعاع دهانه ی ظرف شیشه ای به حد نیاز باز شود.

  • پرداخت دادن لبه ظرف

پرداخت دادن لبه ظرف شیشه ای به وسیله یک انبر یا یک تخته انجام می گیرد. گفتنی است که عمل فشار انبر یا تخته با میزان برگشتگی در لبه ظرف شیشه ای، تنظیم می گردد.

  • محیا نمودن بار به منظور استفاده در دسته ظرف

محیا نمودن بار به منظور استفاده در دسته ظرف شیشه ای، وردست با واگیره اندکی بار را از کوره خارج نموده و ممنتظر می ماند تا به شکل ریزش بار از واگیره، شیشه به سمت پایین شره کند. در این هنگام با کمک چرخش های جانبی واگیره و هچنین چرخش های رو به پایین آن، نسبت ضخامت و طول بار کنترل می گردد.

شیشه و شیشه گری سنتی در ایران (1)

  • نصب کردن دو سر و بدنه ی ظرف شیشه ای

برای نصب کردن دو سر و بدنه ی ظرف شیشه ای ضمن کنترل شخص استادکار، انتهای بار بر روی واگیره در بخش مناسبی از بدنه ظرف شیشه ای چسبانیده می گردد و با کمک گرفتن از قیچی از قسمتی مناسب و مورد تشخیص شخص استادکار برش داده می شود. سپس با چرخشی اندک حول محور دم، سر دیگر ظرف شیشه ای قیچی می گردد تا از یک طرف آزاد شده و از طرف دیگر به بدنه متصل گردد. بعد از این مرحله ظرف با انبر شكل داده شده و به بدنه مستحکم می گردد.

  • اجرای تنظیمات و تزیینات دو سر بدنه

پس نصب کردن دو سر و بدنه ی ظرف شیشه ای، واگیره را حول محور خودش می چرخانند. علاوه بر این ممکن است در صورت لزوم واگیره در جهت های دیگر نیز چرخانیده شود. این عمل تا زمانی ادامه می یابد. این عمل تا زمانی ادامه می یابد که بار کاملا سخت و سرد گردد. گفتنی است که تزئینات دسته نیز طی همین مرحله انجام می شود.

  • جدا نمودن ظرف شیشه ای از واگیره

آخرین مرحله کار در شیشه گری و دستیابی به محصول نهایی جدا نمودن ظرف شیشه ای از واگیره است. سپس ظرف شیشه ای به شخصی به نام گرمخانه چی سپرده می شود. گرمخانه چی نیز حصول تولید شده را در محلی مناسب در گرمخانه قرار می دهد و با ضربات کوچکی آن را از واگیره جدا ساخته و بر روی ماسه نرم می نهد.

مراحل توصیف شده، تماما مربوط به ساخت یک گلدان شیشه است و ممکن است در ساخت ظروفی با سایر اشکال توالی مراحل اندکی تغییر یابد. اما در حالت کلی تمامی مراحل شامل موارد پیش گفته هستند.

برای مطالعه در مورد: صنایع دستی بافتنی، صنایع دستی بافتنی ایران، انواع صنایع دستی بافتنی و در شبکه اینترنت انواع بافت مربوط به صنایع دستی کشور به مقالاتی چون

گلابتون سازی در ایران و هنر زرکشی پایه ای در عرصه طلاکاری مراجعه نمایید.

موارد زیر را حتما بخوانید:

شرایط ارسال دیدگاه

هدف از ایجاد بخش نظرات در چارسینو، اشتراک‌گذاری تجربه‌ی خرید و کاربری محصولاتی است که به فروش می‌رسد. در این بخش، هر کاربر مجاز است در چهارچوب شرایط و قوانین سایت، نظرات خود را به اشتراک بگذارد و پس از بررسی کارشناسان تایید، نظرش را روی سایت مشاهده کند. بدیهی است که اگر قوانین سایت در نظرات کاربری رعایت نشود، تایید نمی‌شوند و در نتیجه در سایت به نمایش درنمی‌آیند. چارسینو در قبال درستی یا نادرستی نظرات منتشرشده در این قسمت، هیچگونه مسئولیتی ندارد. نمایش نظرات کاربران در سایت بههیچ‌وجه به معنی تایید فنی چارسینو درباره‌ی محتویات نظر نیست؛ لذا از کاربران محترم تقاضا می‌شود، نظرات را اصل و پایه‌ی انتخاب و تصمیمگیری خود قرار ندهند.

۱. فارسی بنویسید و از کیبورد فارسی استفاده کنید. بهتر است از فضای خالی (Space) بیش از حد معمول، کشیدن حروف یا کلمات، استفاده‌ی مکرر از یک حرف یا کلمه، شکلک و اموجی در متن خودداری کنید.

۲. برای نظر یا نقد و بررسی خود عنوانی متناسب با متن انتخاب کنید. یک عنوان خوب کاربران را برای خواندن نظر شما ترغیب خواهد کرد.

۳. نقد کاربران باید شامل قوت‌ها و ضعف‌های محصول در استفاده‌ی عملی و تجربه‌ی شخصی باشد و مزایا و معایب به‌صورت خلاصه و تیتروار در محل تعیین‌شده درج شود. لازم است تا حد ممکن از مبالغه و بزرگ‌نمایی مزایا یا معایب محصول خودداری کنید.

۴. نقد مناسب، نقدی است که فقط معایب یا فقط مزایا را در نظر نگیرد؛ بلکه به‌طور واقع‌بینانه معایب و مزایای هر محصول را در کنار هم بررسی کند.

۵. با توجه به تفاوت در سطح محصولات مختلف و تفاوت عمده در قیمت‌های آن‌ها، لازم است نقد و بررسی هر محصول با توجه به قیمت آن صورت گیرد؛ نه به‌صورت مطلق.

۶. جهت احترام‌گذاشتن به وقت بازدیدکنندگان سایت، لازم است هنگام نوشتن نقد، مطالب غیرضروری را حذف کرده و فقط مطالب ضروری و مفید را در نقدتان لحاظ کنید.

۷. با توجه به ساختار بخش نظرات، از سوال‌کردن یا درخواست راهنمایی در این بخش خودداری کرده و سوال یا درخواست راهنمایی خود را در بخش پرسش و پاسخ مطرح کنید.

۸. کاربران ارسال‌کننده‌ی نظر موظف‌اند از ادبیات محترمانه استفاده کرده و از توهین به دیگر کاربران یا سایر افراد پرهیز کنند. بدیهی است هرگونه توهین به فرد یا افراد و استفاده از کلمات نامناسب، باعث تاییدنشدن نظر کاربر می‌شود.

۹. قسمت نظرات سایت، با تالارهای گفت‌وگو (فروم) متفاوت است؛ لذا برای حفظ ساختار، مباحث خارج از چهارچوبی که حالت بحث و گفت‌وگو دارد، تایید نخواهد شد.

۱۰. تمام کاربران حق دارند نظرات خود را به شرط رعایت قوانین، در سایت منتشر کنند؛ لذا حتی اگر نظری را به دور از واقعیت، جانب‌دارانه یا اشتباه یافتید، نباید نظردهنده را مخاطب قرار دهید یا از وی انتقاد کنید. هر کاربر تنها می‌تواند نظر خود را عنوان کرده و قضاوت را به خوانندگان نظرات واگذار کند.

۱۱. از طریق نمودار تغییر قیمت در سایت می‌توانید از تغییرات قیمت آگاه شوید؛ لذا به‌هیچ‌وجه در بخش نظرات مبلغ «قیمت» را ذکر نکرده، درباره‌ی آن سؤال نکنید و نظری ندهید.

۱۲. در نظرات خود، از بزرگ‌نمایی یا اغراق درباره‌ی قوت‌ها یا ضعف‌های محصول خودداری کنید. بدیهی است تا حد ممکن هرگونه نظر مبالغه‌آمیز یا به دور از واقعیت تایید نخواهد شد.

۱۳. با توجه به مسئولیت سایت در قبال لینک‌های موجود در آن، نباید لینک سایت‌های دیگر را در نظرات خود ثبت کنید. دقت داشته باشید تا جای ممکن از هرگونه لینک‌دادن (فرستادن) دیگر کاربران به سایت‌های دیگر و درج ایمیل یا نام کاربری شبکه‌های اجتماعی خودداری کنید.

۱۴. تنها نظراتی تایید خواهند شد که مرتبط با محصول موردنظر باشند؛ لذا بحث‌های متفرقه و غیرمرتبط با محصول را مطرح نکنید.

۱۵. کاربران می‌توانند نقد خود به هر بخش از چارسینو را در قسمت مربوط اعلام کنند؛ لذا هیچ‌گونه نقدی را درباره‌ی سایت یا خدمات آن در قسمت نظرات ننویسید.

۱۶. توجه داشته باشند، مسائلی را که از آن اطمینان ندارید، به‌هیچ‌وجه در نظرات ثبت نکنید؛ همچنین از بازنشر شایعات یا اطلاعات غیرمطمئن درباره‌ی محصولات جدا خودداری کنید.

۱۷. بهتر است مطالبی در این بخش ثبت شود که برای بازدیدکنندگان سایت مفید باشد؛ لذا از بیان هرگونه مطالب شخصی، غیرمرتبط یا غیرضروری در این بخش پرهیز کنید.

۱۸. لازم است نظرات خود را به صورت نگارشی ثبت کرده و از کوتاه‌کردن کلمات یا استفاده از ادبیات محاوره تا جای ممکن خودداری کنید. استفاده از ادبیات نوشتاری که قابلیت نمایش در سایت را داشته باشد، لازمه‌ی تایید نظرات کاربران است.

 

شرایط ارسال پرسش یا پاسخ:

·         بهتر است پرسش و پاسخ کوتاه و مختصر باشد؛ زبان و رسم‌الخط فارسی و اسلوب نگارش هم در آن رعایت شده باشد.

·         برای آگاهی از تغییرات قیمت از نمودار تغییر قیمت در سایت استفاده کنید و به‌هیچ‌وجه در بخش پرسش و پاسخ در مورد «قیمت» نپرسید.

·         از پرسش و پاسخ درباره‌ی آدرس سایر فروشگاههای فیزیکی یا اینترنتی و استفاده از لینک خودداری کنید.

·         پرسش خودتان را فقط یک بار و زیر محصول موردنظرتان بنویسید.

·         از ثبت اطلاعات شخصی از قبیل ایمیل، شماره تماس و نام کاربری شبکههای اجتماعی در بخش پرسش و پاسخ پرهیز کنید.

·         توجه داشته باشید که نظر یا پرسش و پاسخ فقط باید در رابطه با کالا باشد، بنابراین برای پیگیری یا سوال درباره سفارش یا استفاده از خدمات پس از فروش از طریق فرم صفحه “تماس با ما” با انتخاب موضوع پیگیری سفارش یا خدمات پس از فروش، سوال یا درخواست خود را مطرح کنید.

·         برای ارسال سایر درخواست‌ها یا پیشنهادهای خود نیز از فرم صفحه تماس با ما استفاده کنید یا به info@charsino.com  ایمیل ارسال کنید. همچنین انتقاد یا شکایت خود را به ایمیل آدرس complaint@charsino.com  ارسال کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لینک کوتاه: